Safiya
Taxmin: must va can't
Dalillarga qarab «aniq shunday» yoki «aniq unday emas» deb xulosa qilish uchun. B1
Baʼzan biz biror narsani aniq bilmaymiz, lekin dalillarga qarab xulosa qilamiz. Agar xulosaga deyarli 100% ishonsak, must ishlatamiz: «Kun boʻyi yurding — charchagan boʻlsang kerak» = You must be tired.
Agar biror narsa umuman boʻlishi mumkin emas deb ishonsak, can't ishlatamiz: That can't be Aziz — he's in Samarkand. («Bu Aziz boʻlishi mumkin emas — u Samarqandda.») Ishonchimiz kamroq boʻlsa, may, might yoki could ishlatamiz.
Shakli oddiy: must / can't + feʼlning lugʻat shakli, to soʻzisiz. Aynan hozir boʻlayotgan ish haqida must be + -ing ishlatiladi: She must be sleeping.
Shakllar
subject + must + verb
subject + must be + verb-ingYou've been walking all day — you must be tired.
subject + can't / couldn't + verb
subject + can't be + verb-ingThat can't be Aziz. He's in Samarkand this week.
subject + may / might / could + verbShe isn't here. She might be at the library.
Qachon ishlatiladi
must — dalillarga qarab «aniq shunday» deganda
- She's wearing a coat and a hat. It must be cold outside. — U palto va shapka kiyib olgan. Tashqari sovuq boʻlsa kerak.
- You got 100% in the test? You must be really happy! — Testdan 100% oldingmi? Juda xursand boʻlsang kerak!
- Dilnoza speaks five languages. She must study a lot. — Dilnoza beshta tilda gapiradi. U koʻp shugʻullansa kerak.
can't — «boʻlishi mumkin emas» deb ishonganda
- You can't be hungry — you've just eaten a big plate of plov! — Och boʻlishing mumkin emas — hozirgina bir katta tovoq palov yeding-ku!
- It can't be ten o'clock already! I've only just got up. — Soat oʻn boʻlishi mumkin emas! Hozirgina turdim-ku.
- That can't be our teacher's car. She doesn't drive. — Bu ustozimizning mashinasi boʻlishi mumkin emas. U mashina haydamaydi.
must be / can't be + -ing — aynan hozir boʻlayotgan ish haqida taxmin
- Sardor isn't answering his phone. He must be playing football. — Sardor telefonini olmayapti. Futbol oʻynayotgan boʻlsa kerak.
- Listen! Someone must be practising the piano upstairs. — Eshit! Tepada kimdir pianino chalishni mashq qilayotgan boʻlsa kerak.
- They can't be swimming now — the pool is closed on Mondays. — Ular hozir suzayotgan boʻlishi mumkin emas — basseyn dushanba kunlari yopiq.
Oʻzbek tili bilan farqi
Oʻzbek tilida taxmin feʼlga qoʻshilgan shakllar bilan beriladi: «charchagan boʻlsa kerak», «uydadir». Ingliz tilida esa feʼl oldiga modal feʼl qoʻyiladi: He must be tired. «Kerak» soʻzi tufayli must feʼlini topish oson, lekin inkorda xato chiqadi: «uyda boʻlmasa kerak»ni mustn't be deb tarjima qilish notoʻgʻri. Ishonch kuchli boʻlsa — can't be («boʻlishi mumkin emas»), kuchsiz boʻlsa — might not be. Yana bir farq: oʻzbekchada «u uyda» deyish mumkin, inglizchada must feʼlidan keyin be shart: He must be at home.
Eslatmalar
- Taxminda must feʼlining teskarisi can't, mustn't emas. Mustn't — taqiq, «qilish mumkin emas»: You mustn't use your phone in the exam.
- couldn't ham «boʻlishi mumkin emas» maʼnosini beradi: It couldn't be true. Lekin tasdiq shakldagi could taxminda faqat «balki» degani, «aniq» emas.
- Taxmindagi must ayniqsa be, have, know, feel, like feʼllari bilan koʻp keladi: You must know my cousin — she goes to your school.
- Oʻtmish haqidagi taxmin uchun must have done / can't have done ishlatiladi: She must have forgotten. Bu B2 mavzusi.
Keng tarqalgan xatolar
- ✗ He mustn't be at home — his car isn't here. ✓ He can't be at home — his car isn't here.
«Aniq unday emas» degan taxmin — can't. Mustn't esa taqiq. - ✗ She must to be tired after the trip. ✓ She must be tired after the trip.
Modal feʼllardan keyin to qoʻyilmaydi. - ✗ Your keys must in your bag. ✓ Your keys must be in your bag.
Joy yoki holat haqidagi taxminda be tushib qolmasligi kerak. - ✗ He isn't answering. He must sleep. ✓ He isn't answering. He must be sleeping.
Aynan hozir boʻlayotgan ish haqida must be + -ing ishlatiladi.
Mini test
1. Aziz has been running for two hours. He ___ tired. must be / can't be / mustn't be
Javob: must be. Ikki soat yugurgan — aniq charchagan, demak must be.
2. That ___ Madina. She's in London this month. must be / can't be / mustn't be
Javob: can't be. Madina Londonda — bu u boʻlishi mumkin emas, demak can't be.
3. The baby is crying. She ___ hungry. can't be / must to be / must be
Javob: must be. Ishonchli taxmin — must be; must feʼlidan keyin to qoʻyilmaydi.
4. Nobody is answering the door. They ___ out. mustn't be / can't be / must be
Javob: must be. Hech kim eshikni ochmayapti — demak ular aniq uyda yoʻq: must be out.
5. Listen! Someone ___ in the next room. must sing / must be singing / can sing
Javob: must be singing. Ish aynan hozir boʻlyapti — must be + -ing.
По-русски: Предположение: must и can't
Чтобы сделать уверенный вывод по фактам: это точно так или точно не так.
Иногда мы не знаем чего-то точно, но делаем вывод по фактам. Если мы почти на 100% уверены, что это так, используем must: «Ты весь день ходил — ты, должно быть, устал» = You must be tired.
Если мы уверены, что это невозможно, используем can't: That can't be Aziz — he's in Samarkand. («Это не может быть Азиз — он в Самарканде».) Если уверенности меньше, нужны may, might или could.
Строится просто: must / can't + глагол в словарной форме, без to. О том, что происходит прямо сейчас, говорим must be + -ing: She must be sleeping.
Сравнение с русским и узбекским
В русском вывод передают вводными словами: «он, должно быть, устал», «она наверняка дома», «не может быть, чтобы это был он». В английском нужен модальный глагол прямо перед глаголом: He must be tired. Слово «должен» подсказывает must — это верно, но в отрицании «не должно быть» хочется сказать mustn't, а нужно can't (как «не может быть»). Другие частые ошибки: лишнее to после must (must to be) и пропуск be: He must at home вместо He must be at home.
Bogʻliq mavzular
- May, might, could: ehtimollik B1
- Oʻtmish haqida taxmin: must have, can't have, might have B2
- Must va have to: majburiyat A2
- Can / can't: qila olish va ruxsat A1
Qisqa darslar, 12 ta oʻyin, hikoyalar va oʻzbek yoki rus tilida tushuntiradigan sunʼiy intellekt oʻqituvchisi — A1 dan IELTS gacha. Учите английский с Сафией — на узбекском или русском.