Safiya
Muloyim bilvosita savollar
Notanish odamdan, doʻkonda yoki ustozdan biror narsani muloyim soʻrash uchun. B1
Toʻgʻridan-toʻgʻri savol baʼzan qoʻpol eshitiladi. Muloyim boʻlish uchun savolni maxsus ibora bilan boshlaymiz: Could you tell me…? Do you know…? I'd like to know… I was wondering…
Bu iboradan keyin savol darak gap tartibiga oʻtadi: avval ega, keyin feʼl. do / does / did ishlatilmaydi: Where is the station? → Could you tell me where the station is?
Ha / yoʻq savollarida if yoki whether qoʻshiladi: Is the museum open? → Do you know if the museum is open?
Zamon oʻzgarmaydi — bu boshqa odamning gapi emas, sizning oʻz savolingiz. Agar ibora savol boʻlsa (Could you tell me…?), oxirida ? qoʻyiladi; agar darak gap boʻlsa (I wonder…), nuqta qoʻyiladi.
Shakllar
Could you tell me / Do you know + wh-word + subject + verb?Could you tell me where the station is?
Do you know / Can you tell me + if / whether + subject + verb?Do you know if the museum is open today?
I'd like to know / I wonder / I was wondering + wh-word / if + subject + verb.I was wondering if you could help me.
Qachon ishlatiladi
Notanish odamdan maʼlumot soʻrash
- Excuse me, could you tell me where the nearest metro station is? — Kechirasiz, eng yaqin metro bekati qayerdaligini ayta olasizmi?
- Do you know what time the bank opens? — Bank soat nechada ochilishini bilasizmi?
- Can you tell me how much this bag costs? — Bu sumka qancha turishini ayta olasizmi?
Ha / yoʻq savollari: if yoki whether
- Do you know if there's a pharmacy near here? — Shu yaqin atrofda dorixona bor-yoʻqligini bilasizmi?
- Could you tell me whether this bus goes to Chilonzor? — Bu avtobus Chilonzorga borish-bormasligini ayta olasizmi?
Iltimos va rasmiy vaziyatlarda yumshoqroq ohang
- I was wondering if you could check my essay. — Inshoimni tekshirib bera olarmikansiz, deb oʻylagandim.
- I'd like to know when the results will be ready. — Natijalar qachon tayyor boʻlishini bilmoqchi edim.
Oʻzbek tili bilan farqi
Oʻzbek tilida muloyimlik -sangiz, iltimos, ayta olasizmi bilan beriladi: «Vokzal qayerdaligini ayta olasizmi?» Ichki savol feʼlning -lik, -ish shakliga oʻtadi, soʻz tartibi esa oʻzgarmaydi. Ingliz tilida esa ichki savolda soʻz tartibi oʻzgaradi: Where is the station? → … where the station is? Oʻquvchilar yaqinda oʻrgangan savolni oʻzgartirmay ulab qoʻyishadi: Could you tell me where is the station? «Bor-yoʻqligini», «borish-bormasligini» kabi shakllar ingliz tilida if / whether bilan beriladi.
Eslatmalar
- do / does / did yoʻqoladi, lekin feʼl shakli saqlanadi: What time does it start? → Do you know what time it starts?
- Agar who yoki what ega boʻlsa, tartib oʻzgarmaydi: Who won? → Do you know who won?
- Bunday savollar doʻkon, mehmonxona, vokzalda va ustozga yozilgan xatlarda juda foydali — ular toʻgʻridan-toʻgʻri savoldan ancha muloyim eshitiladi.
- I was wondering if you could… — eng muloyim iltimoslardan biri. Shakli oʻtgan zamonda boʻlsa ham, gap hozir haqida.
Keng tarqalgan xatolar
- ✗ Could you tell me where is the bus stop? ✓ Could you tell me where the bus stop is?
Muloyim savolda ega feʼldan oldin keladi. - ✗ Do you know what time does the shop close? ✓ Do you know what time the shop closes?
does ishlatilmaydi, -s esa feʼlga qaytadi. - ✗ Do you know is Malika at home? ✓ Do you know if Malika is at home?
Ha / yoʻq savolida if (yoki whether) kerak. - ✗ I wonder where she lives? ✓ I wonder where she lives.
I wonder — darak gap, oxirida nuqta qoʻyiladi.
Mini test
1. Excuse me, could you tell me where ___? is the library / the library is / does the library
Javob: the library is. Muloyim savolda ega + feʼl: the library is.
2. Do you know ___ the train leaves? what time / what time does / what time do
Javob: what time. Ichki savolda does ishlatilmaydi: what time the train leaves.
3. Can you tell me ___ this seat is free? is / if / that
Javob: if. Ha / yoʻq savoli — if.
4. I was wondering ___ help me with my homework. could you / can you / if you could
Javob: if you could. Ichki savol: if + ega + feʼl.
5. Do you know how much ___? these shoes cost / do these shoes cost / cost these shoes
Javob: these shoes cost. Avval ega (these shoes), keyin feʼl (cost).
По-русски: Вежливые косвенные вопросы
Чтобы вежливо спросить что-то у незнакомого человека, в магазине или у учителя.
Прямой вопрос иногда звучит резко. Чтобы быть вежливым, начинаем вопрос со специальной фразы: Could you tell me…? Do you know…? I'd like to know… I was wondering…
После этой фразы вопрос получает порядок слов утверждения: сначала подлежащее, потом сказуемое. do / does / did не используются: Where is the station? → Could you tell me where the station is?
В вопросах «да / нет» добавляется if или whether: Is the museum open? → Do you know if the museum is open?
Время не меняется — это не чужие слова, а ваш собственный вопрос. Если вводная фраза — вопрос (Could you tell me…?), в конце ставится ?; если утверждение (I wonder…), — точка.
Сравнение с русским и узбекским
В русском вежливость передают частицей «не» и формами «не подскажете», «не могли бы вы»: «Не подскажете, где вокзал?» Порядок слов после такой фразы тот же, что в прямом вопросе, поэтому хочется сказать Could you tell me where is the station? — а нужно where the station is. Вопрос «да / нет» по-русски строится с ли: «Вы не знаете, открыт ли музей?» По-английски вместо ли нужно if / whether перед подлежащим: Do you know if the museum is open? Без if получается ошибка Do you know is the museum open?
Bogʻliq mavzular
- Oʻzlashtirma gap: soʻroq gaplar B1
- Soʻroq soʻzlari A1
- Hozirgi oddiy zamon: soʻroq va inkor gaplar A1
- Ot vazifasidagi ergash gaplar C1
Qisqa darslar, 12 ta oʻyin, hikoyalar va oʻzbek yoki rus tilida tushuntiradigan sunʼiy intellekt oʻqituvchisi — A1 dan IELTS gacha. Учите английский с Сафией — на узбекском или русском.