Safiya
Aniqlovchi ergash gaplar: who, which, that
Qaysi odam, narsa yoki joy haqida gapirayotganimizni aniq koʻrsatish uchun. B1
Aniqlovchi ergash gap otdan keyin keladi va qaysi odam yoki narsa haqida gapirayotganimizni aytadi: the girl who sits next to me — «yonimda oʻtiradigan qiz». Bu qismsiz gap toʻliq maʼno bermaydi.
Odamlar uchun who, narsa va hayvonlar uchun which, ikkalasi uchun ham that ishlatiladi (ogʻzaki nutqda that juda koʻp uchraydi). Joy uchun where, egalik («…ning») uchun whose ishlatiladi: the boy whose sister is a singer.
Agar who / which / that gapda toʻldiruvchi boʻlsa, yaʼni undan keyin boshqa ega kelsa, uni tushirib qoldirish mumkin: the film (that) we watched. Lekin u ega boʻlsa, tushirib boʻlmaydi: the girl who sits next to me.
Bunday gaplarda vergul qoʻyilmaydi va olmosh takrorlanmaydi: the book which I bought — oxirida it qoʻshilmaydi.
Shakllar
noun + who / which / that + verbThe girl who sits next to me is from Bukhara.
noun + (who / which / that) + subject + verbThe phone (that) I bought last week is great.
place + where + subject + verb
noun + whose + noun + verbThis is the café where we first met. He's the boy whose sister sings.
Qachon ishlatiladi
who yoki that — odamlar uchun
- A doctor is a person who helps sick people. — Shifokor — kasal odamlarga yordam beradigan inson.
- The boy that won the race is my cousin. — Poygada gʻolib chiqqan bola — mening amakivachcham.
which yoki that — narsalar va hayvonlar uchun
- This is the bus which goes to Chorsu Bazaar. — Bu Chorsu bozoriga boradigan avtobus.
- I've lost the book that you gave me. — Sen bergan kitobni yoʻqotib qoʻydim.
where — joylar uchun, whose — egalik uchun («…ning»)
- This is the school where my mum studied. — Bu oyim oʻqigan maktab.
- I have a friend whose father is a pilot. — Dadasi uchuvchi boʻlgan bir doʻstim bor.
Olmosh toʻldiruvchi boʻlsa, uni tushirib qoldirish mumkin
- The plov (that) my grandma makes is the best. — Buvim pishiradigan palov eng mazalisi.
- The people (who) we met in Samarkand were very kind. — Samarqandda tanishgan odamlarimiz juda mehribon edi.
Oʻzbek tili bilan farqi
Oʻzbek tilida bu maʼno sifatdosh bilan beriladi va u otdan oldin keladi: «yonimda oʻtiradigan qiz», «sen bergan kitob». Ingliz tilida tartib teskari: avval ot, keyin who / which / that bilan gap: the girl who sits next to me, the book (that) you gave me. Oʻzbek tilida alohida nisbiy olmosh yoʻq, shuning uchun uni ega boʻlganda ham tushirib qoldirishadi (I have a friend lives…) yoki aksincha, oxiriga yana olmosh qoʻshishadi (the book which I bought it). «Dadasi uchuvchi boʻlgan doʻstim» kabi birikmalar whose bilan beriladi: my friend whose father is a pilot.
Eslatmalar
- Aniqlovchi ergash gap vergul bilan ajratilmaydi. Vergulli gaplar — boshqa mavzu (non-defining relative clauses).
- something, anything, everything, nothing, all hamda the best, the first kabi soʻzlardan keyin odatda that ishlatiladi: It's the best film that I've ever seen.
- whom — rasmiy shakl. Kundalik nutqda who ishlatiladi yoki olmosh umuman tushiriladi: the man (who) I saw.
- what otdan keyin nisbiy olmosh sifatida ishlatilmaydi: the thing that I want toʻgʻri, the thing what I want esa xato.
Keng tarqalgan xatolar
- ✗ The man which lives next door is a doctor. ✓ The man who lives next door is a doctor.
Odamlar uchun who (yoki that) ishlatiladi, which emas. - ✗ This is the phone which I bought it yesterday. ✓ This is the phone which I bought yesterday.
which oʻzi it oʻrnini bosadi, olmosh takrorlanmaydi. - ✗ Everything what he said was true. ✓ Everything that he said was true.
everything soʻzidan keyin that ishlatiladi, what emas. - ✗ I have a friend lives in Samarkand. ✓ I have a friend who lives in Samarkand.
who bu yerda ega, uni tushirib qoldirib boʻlmaydi.
Mini test
1. The teacher ___ helped me is very kind. which / who / whose
Javob: who. Teacher — odam, demak who.
2. This is the park ___ we play football. where / which / who
Javob: where. Park — joy, undan keyin toʻliq gap keladi, demak where.
3. I've got a friend ___ brother plays for Pakhtakor. who / who's / whose
Javob: whose. Doʻstimning akasi — egalik, demak whose.
4. The book ___ you gave me is really interesting. that / what / who
Javob: that. Book — narsa; otdan keyin that (yoki which) keladi, what emas.
5. Which sentence is correct? The film what we watched was long. / The film that we watched it was long. / The film we watched was long.
Javob: The film we watched was long.. Toʻldiruvchi olmoshni tushirish mumkin; what va ortiqcha it — xato.
По-русски: Определительные придаточные: who, which, that
Чтобы уточнить, о каком именно человеке, предмете или месте идёт речь.
Определительное придаточное стоит после существительного и показывает, какой именно человек или предмет имеется в виду: the girl who sits next to me — «девочка, которая сидит рядом со мной». Без него предложение теряет смысл.
Для людей используется who, для предметов и животных — which, для тех и других — that (в разговорной речи that очень частое). Для мест — where, для принадлежности («чей») — whose: the boy whose sister is a singer.
Если who / which / that является дополнением, то есть после него идёт своё подлежащее, его можно опустить: the film (that) we watched. Если же оно подлежащее, опускать нельзя: the girl who sits next to me.
Запятые здесь не ставятся, и местоимение в конце не повторяется: the book which I bought — без it.
Сравнение с русским и узбекским
В русском тоже есть придаточное после существительного со словом «который», поэтому структура знакома. Но есть отличия. «Который» подходит и для людей, и для вещей, а в английском для людей нужен who (или that), а не which. В русском придаточное всегда отделяется запятой, а английское определительное — без запятых. «Который» нельзя опустить, а английское местоимение-дополнение часто опускают: the film we watched. И «всё, что» — это everything that, а не everything what.
Bogʻliq mavzular
- Qoʻshimcha maʼlumot beruvchi nisbiy gaplar B2
- Predlogli nisbiy gaplar B2
- Qisqartirilgan nisbiy gaplar C1
- Ega va toʻldiruvchiga savollar A2
Qisqa darslar, 12 ta oʻyin, hikoyalar va oʻzbek yoki rus tilida tushuntiradigan sunʼiy intellekt oʻqituvchisi — A1 dan IELTS gacha. Учите английский с Сафией — на узбекском или русском.