Soʻz yasalishi: prefiks va suffikslar

Bitta oʻzakdan yangi soʻzlar yasash uchun: happy → unhappy, happiness, happily. B2

Ingliz tilida bitta oʻzakdan butun soʻz oilasi yasaladi: create (feʼl), creation, creativity (ot), creative (sifat), creatively (ravish). Oilani bilsangiz, lugʻatingiz bir necha barobar koʻpayadi.

Prefiks soʻz boshiga qoʻshiladi va maʼnoni oʻzgartiradi, lekin soʻz turkumini odatda oʻzgartirmaydi: possible → impossible (hali ham sifat), write → rewrite (hali ham feʼl). Eng koʻp uchraydigan inkor prefikslar: un-, in-, im-, il-, ir-, dis-, mis-.

Suffiks soʻz oxiriga qoʻshiladi va odatda soʻz turkumini oʻzgartiradi: develop → development (ot), care → careful (sifat), quick → quickly (ravish). Qaysi turkum kerakligini gapdagi oʻrin koʻrsatadi: the … of orasida — ot (the development of), otdan oldin — sifat (a careful driver), harakat feʼlini tasvirlasa — ravish (drive carefully).

Shakllar

Inkor va boshqa prefikslar

un- / in- / im- / il- / ir-: unhappy, incorrect, impossible, illegal, irregular
dis- / mis-: disagree, misunderstand
re- (again): rewrite

It's impossible to finish this in one day.

Ot yasovchi suffikslar

verb + -ment / -tion / -ance: improvement, education, performance
adjective + -ness / -ity: kindness, popularity
person: -er / -or / -ist: teacher, actor, scientist

Her kindness and patience made her a great teacher.

Sifat yasovchi suffikslar

-ful / -less: helpful, useless
-able / -ible: comfortable, flexible
-al / -ous / -ive: natural, dangerous, creative

This app is really useful, but that one is useless.

Feʼl va ravish yasash

-ise / -ify / -en: modernise, simplify, widen
adjective + -ly: careful → carefully

They plan to widen the road and modernise the station.

Qachon ishlatiladi

Prefiks maʼnoni oʻzgartiradi: teskari (un-, dis-), notoʻgʻri (mis-), qaytadan (re-).

I disagree with you, but I respect your opinion. — Siz bilan rozi emasman, lekin fikringizni hurmat qilaman.
I misread the question and lost two points. — Savolni notoʻgʻri oʻqib, ikki ball yoʻqotdim.
You need to rewrite the last paragraph. — Oxirgi xatboshini qayta yozishingiz kerak.

Suffiks soʻz turkumini oʻzgartiradi — kerakli shaklni gapdagi oʻrniga qarab tanlang.

There has been a big improvement in her English. — Uning ingliz tili sezilarli darajada yaxshilandi.
He drives carefully because the roads are icy. — Yoʻllarni muz bosgani uchun u ehtiyotkorlik bilan haydayapti.

Prefiks va suffiks birga kelib, uzun soʻz yasaydi: un + comfort + able.

The seats on the old bus were really uncomfortable. — Eski avtobusdagi oʻrindiqlar juda noqulay edi.
Unfortunately, the concert was cancelled. — Afsuski, konsert bekor qilindi.

Oʻzbek tili bilan farqi

Oʻzbek tili ham suffikslar bilan soʻz yasaydi: «foydali / foydasiz» (useful / useless), «baxtli / baxtlilik» (happy / happiness), «uysiz» (homeless). Shuning uchun suffiks gʻoyasi tanish. Farqi: oʻzbekchada sifat yoki feʼldan ot koʻpincha bitta «-lik» yoki «-ish» bilan yasaladi (mehribon → mehribonlik), inglizchada esa -tion, -ment, -ness, -ity qoʻshimchalaridan qaysi biri kerakligini har bir soʻz bilan yodlash kerak. Prefikslar oʻzbek tilida kam (no-, be-: «notoʻgʻri», «beparvo»), shu sabab un-, im-, dis- old qoʻshimchalarini chalkashtirishadi. Eng koʻp xato — soʻz shaklini oʻzgartirmay qoldirish: «a success person» (muvaffaqiyatli = successful).

Eslatmalar

im- p, m, b harflaridan oldin (impossible, immature), il- l harfidan oldin (illegal), ir- r harfidan oldin (irregular). un- yoki in- old qoʻshimchasini tanlashda qatʼiy qoida yoʻq (unhappy, incorrect) — soʻzni prefiksi bilan birga yodlang.
Imlo: unli bilan boshlanadigan suffiksdan oldin oxirgi -e tushadi: create → creation, use → usable (lekin useful). Undosh + y → i: happy → happiness, easy → easily.
Urgʻu koʻchishi mumkin: PHOtograph → phoTOgraphy → photoGRAPHic. Yangi soʻzni talaffuzi bilan birga oʻrganing.
IELTS Writing boʻlimida toʻgʻri soʻz shakli (economy / economic / economical) Lexical Resource bahosiga taʼsir qiladi. Cambridge B2 First imtihonida esa alohida word formation topshirigʻi bor.

Keng tarqalgan xatolar

✗ It is unpossible to learn English in a week. ✓ It is impossible to learn English in a week.
possible soʻzining inkori im- bilan yasaladi (p harfidan oldin im-).
✗ She is a very success businesswoman. ✓ She is a very successful businesswoman.
Otdan oldin sifat kerak: success (ot) → successful (sifat).
✗ The develop of tourism in Samarkand is very fast. ✓ The development of tourism in Samarkand is very fast.
the artiklidan keyin ot kerak: develop (feʼl) → development (ot).
✗ He answered the question very confident. ✓ He answered the question very confidently.
Feʼlni (answered) tasvirlaydi — ravish kerak: -ly.

Mini test

1. I can't read his handwriting; it's completely ___. unreadable / disreadable / inreadable

Javob: unreadable. read + -able = readable, inkori un- bilan: unreadable.

2. There is a big ___ between the two cities. different / difference / differently

Javob: difference. a big birikmasidan keyin ot kerak: difference.

3. Parking here is ___ — you can get a fine. unlegal / dislegal / illegal

Javob: illegal. l harfidan oldin inkor prefiks il-: illegal.

4. Thank you, you've been very ___. help / helpful / helpless

Javob: helpful. very soʻzidan keyin sifat; minnatdorchilik maʼnosi — helpful (foydali), helpless esa «ojiz».

5. We need to ___ the rules so that everyone understands them. simply / simple / simplify

Javob: simplify. need to iborasidan keyin feʼl kerak: simple + -ify = simplify.

По-русски: Словообразование: приставки и суффиксы

Чтобы образовывать новые слова от одного корня: happy → unhappy, happiness, happily.

В английском от одного корня образуется целая семья слов: create (глагол), creation, creativity (существительные), creative (прилагательное), creatively (наречие). Если знаешь семью, словарный запас растёт в разы.

Приставка ставится в начале слова и меняет его значение, но обычно не меняет часть речи: possible → impossible (всё ещё прилагательное), write → rewrite (всё ещё глагол). Самые частые отрицательные приставки: un-, in-, im-, il-, ir-, dis-, mis-.

Суффикс ставится в конце и обычно меняет часть речи: develop → development (существительное), care → careful (прилагательное), quick → quickly (наречие). Нужную часть речи подсказывает место в предложении: между the и of — существительное (the development of), перед существительным — прилагательное (a careful driver), если описывается действие — наречие (drive carefully).

Сравнение с русским и узбекским

В русском словообразование тоже богатое: «не-» ≈ un-, «пере-» ≈ re-, «без-/бес-» ≈ -less, «-ость» ≈ -ness / -ity, «-тель, -ист» ≈ -er, -ist. Логика знакома, многие международные слова похожи: информация — information, активный — active. Отличие: русское «не-» подходит почти к любому прилагательному, а в английском несколько приставок, и их надо запоминать: не «unpossible», а impossible, не «unlogical», а illogical. Ещё ловушка: одной русской форме могут соответствовать две английские с разным смыслом — «экономический» = economic, но economical = экономный; historic и historical тоже различаются.

Bogʻliq mavzular

Qoʻshma sifatlar B2
Otlashtirish C1
-ed va -ing bilan tugaydigan sifatlar A2
Holat ravishlari A2

Ingliz tilini Safiya bilan oʻrganing

Qisqa darslar, 12 ta oʻyin, hikoyalar va oʻzbek yoki rus tilida tushuntiradigan sunʼiy intellekt oʻqituvchisi — A1 dan IELTS gacha. Учите английский с Сафией — на узбекском или русском.

Bepul boshlash Ilovani yuklab olish