Safiya
Sifatdosh iboralar
Bir xil egali ikki gapni qisqa va chiroyli birlashtirish uchun: Feeling tired, I went to bed. B2
Participle clause — ikki fikrni qisqa birlashtirish usuli. «Because I felt tired, I went to bed» oʻrniga: Feeling tired, I went to bed. Bunday qism sabab, vaqt yoki natijani bildiradi va asosan yozma nutqda ishlatiladi.
Uch shakl bor. -ing — aniq nisbat, harakat bir vaqtda yoki sabab: Walking home, I saw Aziz. V3 (-ed) — majhul maʼno, harakat egaga nisbatan bajarilgan: Written in simple English, the book is easy to read. Having + V3 — bir harakat ikkinchisidan oldin tugagan: Having finished my homework, I went out.
Eng muhim qoida: participle qismining egasi asosiy gapning egasi bilan bir xil boʻlishi kerak. «Walking to school, it started to rain» xato — yomgʻir maktabga yurmaydi.
Bunday iboralar otdan keyin ham keladi va who / which oʻrnini bosadi: The girl sitting by the window is my cousin (= who is sitting).
Shakllar
(Not) verb-ing …, subject + verb …Feeling tired, I went to bed early.
V3 …, subject + verb …Built in the 15th century, the Ulugh Beg Madrasah attracts thousands of tourists.
Having + V3 …, subject + verb …Having finished my homework, I went out with my friends.
noun + verb-ing / V3 …The girl sitting by the window is my cousin.
Qachon ishlatiladi
Sabab (because, as oʻrniga)
- Not knowing the way, we asked a police officer. — Yoʻlni bilmaganimiz uchun politsiyachidan soʻradik.
- Being the oldest, Aziz looks after his little sisters. — Eng kattasi boʻlgani uchun Aziz singillariga qaraydi.
Vaqt: bir vaqtdagi yoki ketma-ket harakatlar
- Walking home, I saw an old friend. — Uyga ketayotib, eski doʻstimni koʻrdim.
- Having said goodbye, she got on the train. — Xayrlashib boʻlgach, u poyezdga chiqdi.
Majhul maʼno (V3): ega harakatni bajarmaydi, unga nisbatan bajariladi
- Written in simple English, the book is easy to read. — Oddiy ingliz tilida yozilgani uchun kitobni oʻqish oson.
- Asked about the test, the teacher just smiled. — Test haqida soʻrashganda, oʻqituvchi faqat jilmaydi.
Otdan keyin who / which oʻrniga
- Students wanting to join the club should see Mr Karimov. — Toʻgarakka qoʻshilmoqchi boʻlgan oʻquvchilar Karimov ustozga murojaat qilsin.
- Many of the cars sold in Uzbekistan are made in Asaka. — Oʻzbekistonda sotiladigan mashinalarning koʻpi Asakada ishlab chiqariladi.
Oʻzbek tili bilan farqi
Oʻzbek tili uchun bu juda tanish: ravishdosh va sifatdosh bilan gaplarni qisqartiramiz — «Charchab, uxlashga yotdim», «Uyga ketayotib, doʻstimni koʻrdim», «Deraza yonida oʻtirgan qiz». Farq: oʻzbekchada sifatdosh otdan oldin keladi (oʻtirgan qiz), inglizchada otdan keyin: the girl sitting by the window. Yana bir xavf: oʻzbekchada «Uyga kelsam, ovqat tayyor ekan» gapida ikki xil ega bor va bu tabiiy. Lekin uni «Arriving home, dinner was ready» deb tarjima qilish xato — participle qismi asosiy gapning egasiga tegishli boʻlishi shart: Arriving home, I found dinner ready.
Eslatmalar
- Inkor uchun boshiga not qoʻyiladi: Not wanting to wake anyone, I closed the door quietly.
- Bogʻlovchini saqlab qolish ham mumkin: While waiting for the bus, I read the news. After finishing school, he went to university.
- Kundalik suhbatda odamlar koʻproq because, when, after ishlatadi; participle clauses — yozma va rasmiy uslub belgisi.
- IELTS Writing boʻlimida murakkab grammatikani koʻrsatadi: Compared with 2010, prices doubled. Having considered both views, I believe…
Keng tarqalgan xatolar
- ✗ Walking to school, the rain started. ✓ Walking to school, I got caught in the rain.
Maktabga men yuraman, yomgʻir emas — egalar bir xil boʻlishi kerak. - ✗ Finished my homework, I watched a film. ✓ Having finished my homework, I watched a film.
Aniq maʼnoda oldin tugagan harakat — Having + V3. - ✗ Making in China, this phone is cheap. ✓ Made in China, this phone is cheap.
Telefonni yasashgan — majhul maʼno, shuning uchun V3. - ✗ The boy sits next to me is from Fergana. ✓ The boy sitting next to me is from Fergana.
Otdan keyin -ing shakli keladi (yoki who sits).
Mini test
1. ___ the way, we asked a man at the bus stop. Not knowing / Don't knowing / Not known
Javob: Not knowing. Inkor: Not + -ing, aniq maʼno — biz bilmaymiz.
2. ___ in simple English, the book is perfect for beginners. Writing / Written / Having written
Javob: Written. Kitobni yozishgan — majhul maʼno, V3.
3. ___ all her exams in June, Malika spent July at the seaside. Passing / Passed / Having passed
Javob: Having passed. Imtihonlar iyunda tugagan, dam olish iyulda — harakat ancha oldin tugagan, shuning uchun Having + V3; -ing faqat bir vaqtdagi yoki darhol ketma-ket harakatlar uchun.
4. The man ___ to the teacher is my dad. talks / talking / talked
Javob: talking. Otdan keyin aniq maʼno — -ing (= who is talking).
5. Which sentence is correct? Opening the door, I saw the cat run out. / Opening the door, the cat ran out. / Opened the door, I saw the cat.
Javob: Opening the door, I saw the cat run out.. Eshikni men ochdim va men koʻrdim — egalar bir xil.
По-русски: Причастные и деепричастные обороты
Чтобы коротко соединить два действия одного подлежащего: Feeling tired, I went to bed.
Participle clause — способ коротко соединить две мысли. Вместо «Because I felt tired, I went to bed»: Feeling tired, I went to bed. Такой оборот выражает причину, время или следствие и встречается в основном в письменной речи.
Есть три формы. -ing — активное значение, одновременное действие или причина: Walking home, I saw Aziz. V3 (-ed) — пассивное значение, действие совершается над подлежащим: Written in simple English, the book is easy to read. Having + V3 — одно действие закончилось раньше другого: Having finished my homework, I went out.
Главное правило: у оборота и основного предложения должно быть одно и то же подлежащее. «Walking to school, it started to rain» — ошибка: дождь в школу не шёл.
Такие обороты могут стоять и после существительного вместо who / which: The girl sitting by the window is my cousin (= who is sitting).
Сравнение с русским и узбекским
В русском есть почти прямые аналоги: деепричастный оборот («Почувствовав усталость, я лёг спать») и причастный («девочка, сидящая у окна»). Английская форма на -ing покрывает и деепричастие, и действительное причастие, V3 соответствует страдательному причастию («построенный»), а having + V3 — деепричастию совершенного вида («сделав»). Правило одного подлежащего тоже общее: «Подъезжая к станции, у меня слетела шляпа» — такая же ошибка и в английском. Отличие: оборот после существительного в английском обычно не выделяется запятыми.
Bogʻliq mavzular
- Aniqlovchi ergash gaplar: who, which, that B1
- Qisqartirilgan nisbiy gaplar C1
- Murakkab sifatdosh iboralar: Having…, Being… C1
- -ed va -ing bilan tugaydigan sifatlar A2
- Qoʻshimcha maʼlumot beruvchi nisbiy gaplar B2
Qisqa darslar, 12 ta oʻyin, hikoyalar va oʻzbek yoki rus tilida tushuntiradigan sunʼiy intellekt oʻqituvchisi — A1 dan IELTS gacha. Учите английский с Сафией — на узбекском или русском.